Voorzitter… over eenzaamheid.

Mijn bijdrage aan het debat over de commissienotitie over Eenzaamheid behandeld in de commissie vergadering Maatschappelijke Ontwikkeling op 08.03.2016 (in schuine letters lees je de stukken tekst uit de commissienotitie waar een advies voor werd gevraagd)

De kernboodschap van de PvdA was: op zoek gaan naar duurzame oplossingen, bespoedigen kwartaalafspraken, samenwerking met partners uit de stad – breder trekken dan die genoemd worden in commissiestuk, ook bij de ontwikkeling van het plan van aanpak, knelpunten in samenwerking met WIJeindhoven aanpakken, bekendheid geven aan eenzaamheid met doel acceptatie en vraagverlegenheid terugdringen, een handreiking ontwikkelen/ gebruiken voor vrijwilligers en professionals om eenzamen te herkennen en hoe daarmee om te gaan. Social design als instrument serieus nemen.

“Beste Voorzitter,

De Pvda bedankt de wethouder voor de commissienotitie over Eenzaamheid. Er is gedegen onderzoek geweest en er is veel gesproken met onderzoekers en partners uit de stad over dit thema. Ook heeft u de raad meegenomen met een presentatie over het onderzoek van de heer Schoenmakers. Op deze informatieve A avond kregen we een actualisatie over eenzaamheid. En mocht ik namens de Eindhovense PvdA de maatschappelijke verkenning ‘eenzaamheid is van ons allemaal’ aanbieden.

Eenzaamheid is een onderwerp dat de PvdA zeer aan het hart ligt. Juist in een inclusieve samenleving waar wij als stad naar streven en waar niemand aan de kant hoeft te staan, in een stad waarin iedereen meedoet. Vindt de PvdA ook de aanpak van eenzaamheid zeer belangrijk.

De hoog ingestoken ambitie in het coalitieakkoord en ik citeer nu: de eenzaamheid onder ouderen en gehandicapten te halveren” is dus een vermindering van 50%  van de eenzamen in deze doelgroepen. Het is goed om nu we in de concretisering en uitvoering van het coalitieakkoord gaan de nuances aan te brengen. Zonder af te wijken van de ambities die we voelen en de noodzaak die de PvdA ziet in een duurzame aanpak van eenzaamheid in onze stad.Een reden waarom de Eindhovense PvdA een Maatschappelijke verkenning heeft uitgevoerd over eenzaamheid, alweer bijna een jaar geleden, in april vorig jaar.  We hebben veel partners uit de stad gesproken die allen vanuit hun perspectief en doelstellingen met het thema eenzaamheid aan de slag zijn. Zij deelden hun bevindingen met ons in persoonlijke gesprekken.De een met een langdurig programma, de ander met incidentele initiatieven. Zeker waardevol en vol goede wil, maar niet altijd duurzaam. En dat is wat de PvdA graag terug zou willen zien in het plan van aanpak dat nog ontwikkeld wordt, een duurzame aanpak. Geen speldeprikjes, die soms zelfs een negatief effect kan geven bij wie zich eenzaam voelt, maar dat ervoor zorgt dat mensen die zich eenzaam voelen dat ook uit durven te spreken. Dat er bekendheid en acceptatie is rondom eenzaamheid en er minder vraagverlegenheid ontstaat. Zodat de helpende hand die er is, ook terecht komt bij wie het nodig heeft.

De PvdA denkt dan ook dat aanpak van eenzaamheidsproblemen afgestemd dient te worden op de kenmerken van diverse doelgroepen.
Daarin zien wij dat tweeledig; :
•  problemen die kunnen worden opgelost door praktijken die erop gericht zijn de participatie van mensen te vergroten
•  problemen die vragen om een specifiek op het individu afgestemde aanpak, in dit geval voor ouderen en voor jongeren.

Maar voor we zover zijn is het belangrijk dat we eenzamen herkennen en weten hoe we daarmee om kunnen gaan, hoe we ze kunnen uitnodigen mee te doen, hoe we professionals en vrijwilligers die actief in de stad zijn de signalen van eenzaamheid helpen leren signaleren.

Wij hopen dat uiteindelijk de mensen het leven dat ze hebben anders waarderen zodat ze anders en hopelijk minder eenzaam in het leven staan.

Voorzitter, onze reactie op de vragen van de commissienotitie
1.1 De ambitie zoals geformuleerd in het coalitieakkoord nuanceren zonder te tornen aan de aanpak van het maatschappelijke probleem van eenzaamheid. De in het coalitieakkoord geformuleerde ambitie is gebaseerd op cijfers uit de Gezondheidsmonitor 2012-2013 van de GGD Brabant Zuidoost. Hieruit blijkt dat in Eindhoven 50% van de 65-plussers en 43% van de 19- tot en met 64-jarigen eenzaam zijn. De GGD heeft eenzaamheid op twee manieren gemeten. Aan de hand van een gevalideerd meetinstrument dat bestond uit een aantal stellingen, zijn de aantallen inwoners die eenzaam zijn vastgesteld. Echter, op het moment dat deze ouderen rechtstreeks gevraagd is naar hun subjectieve eenzaamheidsbeleving, antwoordt 80% zich niet eenzaam te voelen, dit terwijl ze tegelijkertijd wél voldoen aan de objectieve criteria van eenzaamheid. 20% van de ouderen voelt zich eenzaam. Van deze groep wil 60% geen hulp bij het aanpakken van deze gevoelde eenzaamheid en 20% krijgt nog geen hulp, terwijl ze die wel wensen.
Op basis van het bovenstaande herdefiniëren we de ambitie uit het coalitieakkoord. Met de aanpak van eenzaamheid gaan we ons (preventief) richten op die groepen inwoners die ondersteuning willen en nodig hebben, om te voorkomen dat eenzaamheid tot problematische situaties gaat leiden. We starten hierbij met de groep jongeren (met name pubers) en de groep ouderen.

Advies 1.1 De PvdA kan zich wel vinden in de herdefiniëring, maar willen met klem benadrukken dat door deze herdefinitie dit niet wil zeggen dat we de urgentie en noodzaak zien van een duurzame aanpak van eenzaamheid. De ambitie blijft wat de PvdA betreft hoog.
Het antwoord zich niet eenzaam te voelen terwijl het lijkt dat dat wel zo is, mag geen argument zijn het erbij te laten zitten en hulp te beperken tot wie geen vraagverlegenheid kent.  Wij denken dat een goede signalering en instrumenten zoals een handreiking hoe te signaleren en hoe daarop te reageren een belangrijk onderdeel zou mogen zijn van het plan van aanpak.2.1 De groep problematisch eenzame jongeren en ouderen, samen met partners en inwoners uit de stad, goed in beeld brengen en vervolgens een gerichte aanpak ontwikkelen. Wie zijn de jongeren en ouderen voor wie de eenzaamheid problematisch wordt en die daarbij hulp wensen? Eenzaamheid herkennen en bespreekbaar maken is niet eenvoudig. Het in beeld krijgen wie nu daadwerkelijk degenen zijn die zich eenzaam voelen en die daarbij hulp wensen vraagt een specifieke aanpak. Deze wordt samen met partners in de stad (scholen, jongerenorganisaties, ouderenorganisaties, WIJeindhoven) uitgewerkt.

Advies 2.1  Vergeet zeker niet de organisaties en partners uit de stad te betrekken die nu reeds actief zijn in de bestrijding van eenzaamheid en begeleiding van eenzamen.
3.1 Een plan van aanpak ontwikkelen om het taboe rondom eenzaamheid te doorbreken en het thema eenzaamheid onder de aandacht te brengen (bijvoorbeeld met inzet van social design). We willen starten met het bespreekbaar maken van het onderwerp. Op eenzaamheid rust immers een taboe. Er zijn verschillende interventies mogelijk om dit taboe te doorbreken en zo het onderwerp bespreekbaar te maken. We willen met inzet van social design hiertoe een Eindhovense aanpak ontwikkelen. Een cultuurverandering met als resultaat meer creatief (samen) denken en doen.

Advies 3.1 Hier kan de PvdA zich zeker in vinden, zeker in het kader van ‘uit de kast’komen als eenzaam persoon. Social Design kan zeker helpen om van de geijkte paden af te komen en op andere interventies te komen die misschien meer passen bij de gekozen focus doelgroepen.
Een aanbeveling willen wij hierbij doen maak daarbij gebruik van aanwezige kennis in de stad. Immers  in Eindhoven leiden wij Social Designers op en zou de PvdA ervoor willen pleiten om deze professionals daarvoor in te zetten, zij zijn daarvoor immers opgeleid om maatschappelijke problemen vanuit ‘design denken’ aan te pakken.  Dat is iets wat niet door een workshop of een middag trainen te leren is.
Daarnaast zijn er al verschillende interventies bekend die werken. Kijk daar ook naar.4.1 In te stemmen om op dit moment geen meldpunt in te richten voor het melden van eenzaamheid, maar onderzoeken wat de nut en noodzaak hiervan is en waar dit eventueel neergelegd wordt (in samenwerking met WIJeindhoven). Door deskundigen is het voorstel geopperd om een meldpunt te creëren waar mensen, zowel uit de directe sociale omgeving als professionals, signalen van (dreigende) problematische eenzaamheid kunnen melden. Anderzijds zijn er, overeenkomstig de bevindingen van de PvdA-verkenning, reeds vele activiteiten en initiatieven. Onderzoek naar nut en noodzaak van een meldpunt wordt daarom meegenomen in het plan van aanpak dat uitgewerkt wordt rondom de groep jongeren en ouderen. In afstemming met scholen, jongerenorganisaties, ouderenorganisaties wordt onderzocht of een Meldpunt nodig is en waar dit eventueel belegd wordt. De meldpuntfunctie kan mogelijk door de WIJgeneralisten uitgevoerd worden. Voorwaarde daarbij is dat de generalisten in staat zijn om (problematische) eenzaamheid te herkennen en bespreekbaar te maken. Hierbij wordt tevens aandacht besteed aan een knelpunt over de samenwerking met WIJeindhoven zoals benoemd in het PvdA-verkenning.

Advies 4.1  Werken naar een betere samenwerking tussen Wijeindhoven en organisaties kunnen wij alleen maar toejuichen. Immers dat werd meermalen genoemd bij de maatschappelijke verkenning die de PvdA uitvoerde. Een wens om meer gezamenlijk op te trekken, niet over de schutting gooien maar werkelijk samenwerken. Maak ook gebruik van de bestaande expertise bij deze organisaties bij ontwikkeling het plan van aanpak. En de contacten die er al zijn met eenzamen.

Op de vraag nu al in te stemmen met het niet inrichten van het meldpunt vindt de PvdA wat voorbarig, eerst maar eens het onderzoek afwachten. Vanuit de gedachte en de werkwijze van WIJeindhoven kunnen we er ons wel in vinden dat dit mogelijk in samenwerking met Wijeindhoven plaatsvindt.Als laatste denken wij dat de door u gestelde termijnen wat ruim zijn(1) en vraagt de PvdA  de wethouder waar mogelijk het tijdspad te bespoedigen zodat voor het zomer reces het plan van aanpak gereed is. Voor inspiratie voor het plan van aanpak verwijst de PvdA graag naar de aanbevelingen in de maatschappelijke verkenning, gegeven door de partners van de stad.

(1) In Q3/2016 moeten de doelgroepen, de aanpak en de meldpuntfunctie gereed zijn. In Q4/2016 wordt het plan van aanpak doorbreking taboe op eenzaamheid verwacht. 

Dank u wel voorzitter”

Terugkoppeling reactie Wethouder:

Wethouder geeft aan dat het onderzoek van de heer Schoenmakers (Commissienotitie_Eenzaamheid presentatie_eenzaamheid_Eric_Schoenmakers) nog eens heeft aangetoond dat ‘eenzaamheid bij het leven hoort’ en ‘dat eenzaamheid van ons allemaal is’. Hamvraag is: Waar ligt de verantwoordelijkheid van de overheid? ‘Als eenzaamheid problematisch wordt.’ Wethouder stelt dan ook voor om eerst te focussen op risico doelgroepen waar de effecten mogelijk het grootst zijn:
Ouderen; vervuilen, minder goed voor zichzelf zorgen, aftakeling, verwaarlozing. Alert zijn bij life events zoals bijv. overlijden partner.
Jongeren (pubers) en spijbelen, trekken zich thuis terug, wegblijven van school.
Wethouder geeft aan dat bestaande initiatieven vooral een oplossing bieden in het verminderen van sociaal isolement, niet zozeer in het eenzaam voelen.
Ze wil liever kleine stappen zetten en starten met de risicogroepen om zo een gedegen aanpak te komen, dat van daaruit verder kan groeien.

Taboe doorbreken is een groot onderdeel van het plan van aanpak.
Is het eens met zoeken naar duurzame oplossingen. Social design inzetten om doelgroep te betrekken en op andere interventies te komen. Deze aanpak gericht op risico doelgroepen en vanuit gedrag met kans op problematisch effecten bestaan nog weinig interventies. (wel op vermindering sociaal isolement)

Een eerste actie om taboe te doorbreken kunnen we verwachten rondom de week vd eenzaamheid in november.

Reageer, maar met respect.